سخنرانی پزشکیان؛ پیام اقتدار، مقاومت و صلح‌طلبی ایران
به گزارش خبرنگار تابناک از استان ایلام سخنرانی مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل را باید در متن شرایطی متفاوت از سال‌های گذشته تحلیل کرد؛
سخنرانی‌ای که در میانه جنگ و در شرایطی انجام شد که تنش میان ایران و آمریکا به یکی از حساس‌ترین مراحل خود رسیده است.
اهمیت این سخنرانی دقیقاً در همین نقطه نهفته است؛ پزشکیان به نیویورک رفت تا روایت رسمی ایران از جنگ، دلایل مقاومت، مواضع هسته‌ای، امنیت منطقه‌ای و در عین حال آمادگی تهران برای گفت‌و‌گو را مستقیماً از مهم‌ترین تریبون بین‌المللی جهان بیان کند.
گزارش رویترز نیز سخنرانی او را دارای دو مؤلفه همزمان «رد تسلیم در برابر فشار» و «باز گذاشتن مسیر دیپلماسی» توصیف کرده است.
پزشکیان بخش نخست سخنان خود را به ادعا‌های رییس جمهور آمریکا اختصاص داد پاسخ به ادعای «تروریسم» که از آن تغییر زمین بازی استنباط می‌شود
یکی از محور‌های مهم سخنرانی پزشکیان، پاسخ به ادعای دونالد ترامپ درباره ایران بود.
ترامپ در سخنرانی خود ایران را «حامی اصلی تروریسم» خوانده و از امکان نابودی ایران در صورت عدم توافق سخن گفته بود. پزشکیان در پاسخ، تلاش کرد زمین بحث را از ادعا‌های سیاسی به موضوع قربانیان جنگ، ترور و استاندارد‌های دوگانه در سیاست بین‌الملل منتقل کند.
او سخنرانی خود را با نمایش تصاویر قربانیان حملات آغاز کرد؛ از جمله تصاویر دانش‌آموزان مدرسه میناب. رویترز گزارش کرده است که حمله ۲۸ فوریه به مدرسه‌ای در میناب، بنا بر اعلام مقام‌های ایرانی، بیش از ۱۷۵ کودک و معلم را کشت و یک تحقیق اولیه نظامی آمریکا نیز احتمال مسئولیت نیرو‌های آمریکایی در این حمله را مطرح کرده بود؛ هرچند نتیجه نهایی تحقیق آمریکا در زمان انتشار گزارش هنوز عمومی نشده بود.
از این منظر، پزشکیان کوشید یک پرسش اساسی را پیش روی افکار عمومی جهان قرار دهد: اگر معیار تروریسم، هدف قرار دادن غیرنظامیان، ترور و نقض قواعد بین‌المللی است، چرا این معیار درباره همه بازیگران یکسان اعمال نمی‌شود؟
این بخش از سخنرانی را می‌توان تلاشی برای تبدیل «ایرانِ متهم» به «ایرانِ مدعی» در عرصه روایت بین‌المللی دانست.
محور دوم سخنان رئیس‌جمهور، مسئله قدرت و بازدارندگی بود.
پزشکیان تأکید کرد ایران خواهان جنگ نیست، اما در برابر تهدید و فشار تسلیم نخواهد شد. در روایت او، قدرت دفاعی ایران نه ابزار توسعه‌طلبی، بلکه نتیجه تجربه تاریخی تهدید و ضرورت حفظ استقلال و تمامیت ارضی کشور است.
این نگاه در سخنان رسمی رئیس‌جمهور نیز به‌صراحت بازتاب یافت؛ او گفت در معادلات کنونی جهان، فقدان قدرت بازدارنده می‌تواند به پایمال شدن حقوق ملت‌ها منجر شود.
این گزاره از منظر راهبردی اهمیت دارد؛ زیرا نشان می‌دهد دولت می‌خواهد میان قدرت دفاعی و دیپلماسی نه رابطه‌ای متضاد، بلکه رابطه‌ای مکمل تعریف کند.
به بیان دیگر، پیام سخنرانی این نبود که ایران فقط با قدرت نظامی سخن می‌گوید؛ بلکه این بود که دیپلماسی زمانی می‌تواند از منافع ملی دفاع کند که پشتوانه‌ای از قدرت و بازدارندگی نیز وجود داشته باشد.
در بخش هسته‌ای نیز پزشکیان تلاش کرد موضع ایران را در قالبی روشن بیان کند: ایران به دنبال سلاح هسته‌ای نیست، اما حاضر نیست از دانش و برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز خود صرف‌نظر کند.
او در سخنرانی خود این دو گزاره را کنار هم قرار داد: «نه سلاح هسته‌ای» و «نه کنار گذاشتن دانش هسته‌ای».
همزمان، او با اشاره به اسرائیل و وضعیت بازرسی‌های هسته‌ای، مسئله استاندارد‌های دوگانه را مطرح کرد و این پرسش را به افکار عمومی سپرد که چرا کشوری که ایران آن را دارنده سلاح هسته‌ای می‌داند، در یک سو قرار دارد و در سوی دیگر، ایران با حجم گسترده‌ای از نظارت‌های هسته‌ای مواجه است.
فارغ از میزان پذیرش این استدلال در پایتخت‌های مختلف جهان، از نظر دیپلماتیک، طرح این مسئله در مجمع عمومی سازمان ملل تلاشی برای انتقال بحث از «نگرانی درباره ایران» به «استاندارد‌های چندگانه در نظام عدم اشاعه» بود.
امنیت برای همه یا ناامنی برای همه
یکی دیگر از بخش‌های قابل توجه سخنان پزشکیان، پیوند دادن امنیت منطقه‌ای با امنیت ایران بود.
رئیس‌جمهور با تأکید بر اینکه امنیت نمی‌تواند گزینشی باشد، بر این مفهوم تأکید کرد که امنیت در منطقه اگر قرار است پایدار باشد، نمی‌تواند برای یک کشور و علیه کشور دیگر تعریف شود.
در همین چارچوب، او درباره تنگه هرمز نیز گفت نمی‌توان انتظار داشت همه از این مسیر راهبردی بهره‌مند باشند، اما ایران از حقوق خود در زمینه کشتیرانی محروم شود؛ او همچنین حضور دائمی ناوگان‌های متخاصم و گسترش جنگ را عامل صلح ندانست.
یادداشت: علی اصغر اسدی